Steeds verrassend...

 

Noem het beroepsdeformatie, maar ook buiten werktijd ben je als tekstschrijver altijd met je vak bezig. Taal is dan ook overal, evenals spelfouten. Dit is toch wel de vreemdste spelling voor het woord ‘T-shirt’ ooit.

Els

 

Twinterview Deel XIII: Sander Ruijsbroek (Copytijgers.nl)

Sander Ruijsbroek is oprichter van taalblog Copytijgers.nl, waarop hij taalfouten in professionele communicatie en het openbare leven aan de kaak stelt. Bezoekers sturen foto’s in van vreemde spellingzaken en d/t-fouten die ze tegenkomen. In dit dertiende LVTPR-twinterview met @ruijsbroek, meer over de teloorgang in het gebruik van de Nederlandse taal, inclusief enkele hilarische voorbeelden. Deze editie vond plaats op vrijdag 17 februari 2012, live op Twitter vanaf 16.00 uur.

@LVTPR: als je – zoals wij – copytijgers.nl leest, lijkt het slecht gesteld met de kennis van de  Nederlandse taal. Is dat zo?

“Kijk maar om je heen. Wibra: ‘Er kan niet gepindt worden’. Of: ‘Hep je VCA?’

@LVTPR: jij ziet veel van dit soort fouten. Wat voor soort (taal)fouten kom je nu het meest tegen?

“Vooral veel slordige fouten die je gemakkelijk kunt voorkomen. Neem nu ‘nikkervrij staal’. Ook zie ik veel d/t-fouten. Vooral bij professionals vind ik dat gek. Zie bijvoorbeeld de NOS: ‘ik wordt afgeleid’?”

@LVTPR: en dat bij professionele partijen. Waar is dit aan te wijten denk je?

“Alles moet snel, sneller en snelst. Maar het ligt ook aan ons onderwijs. Is taal nog wel zo belangrijk op school? Als sommige leerkrachten al slecht zijn in Nederlands, wat moet je dan verwachten van de leerlingen?”

@LVTPR: volkomen mee eens. Is deze taalachterstand ook de reden dat je bent begonnen met Copytijgers.nl?

“Ik ben begonnen uit verbazing. Mijn eerste post was een banner van Citroën. ‘Wat is jouw idiale route’. Ik dacht, hoe kan dit?”

@LVTPR: mensen sturen ook fouten in naar Copytijgers. Wat is de ergste (en grappigste?) die je bent tegengekomen?

“Ik kan er bij wijze van spreke een boek mee vullen. Bij Blokker stond eens: ‘Het Regend Gehaktballen’. Bizar toch? En wat denk je van ‘Eigen stijl van deze najaar’? Uit een H&M-brochure. Zo’n grote fout, in een kop!”

@LVTPR: nog even over dat boekje vullen. Er komt er een van jouw hand: Tampasta en Nazi Goreng. Wat kunnen we hierin verwachten?

“Voorbeelden, tips en mijn kijk op taal. Voorwoord is geschreven door mijn Tien Voor Taal-heldin Anita Witzier. Cool hè?”

@LVTPR: wij willen hem wel. Vanaf wanneer en waar is het boekje te koop?

“Vanaf 2 april, maar daar zou ik niet op wachten. Je kunt hem nu al reserveren met 22 procent korting op http://t.co/5AP4eYSP.”

@LVTPR: lijkt ons verplichte kost voor iedereen in de professionele communicatie. Wij bestellen hem sowieso!

Dit is het dertiende in een serie LVTPR-twinterviews. Een kort gesprekje met iemand uit de wereld van communicatie, pr, pers, media of journalistiek, gehouden via Twitter. LVTPR (@lvtpr) stelt de vragen. De geïnterviewde antwoordt via zijn of haar persoonlijke account. Het LVTPR-twinterview vindt elke vrijdagmiddag om/rond 16.00 uur plaats. Ook meedoen? Stuur gerust een mailtje aan social@lvtpr.nl.

Tuigdorp, caviapolitie en stoeproken

Tuigdorp is de winnaar in de jaarlijkse verkiezing van Woord van het Jaar 2011, georganiseerd door woordenboekuitgever Van Dale. Zo’n zestienduizend mensen deden aan de verkiezing mee. Iets minder dan de helft (43 procent) koos voor tuigdorp. Volgens Van Dale is dit een ‘afgelegen locatie die is ingericht als woonoord voor veelplegers e.d., m.n. zo’n locatie met asowoningen.’

De term is te danken aan PVV-leider Wilders die het woord voor het eerste gebruikte. Ook de nummer twee op de eindlijst – caviapolitie – is te danken aan de politiek. PVV-kamerlid Graus nam het initiatief voor een speciale dierenpolitie. Vooral in de politiewereld was er twijfel over dit plan. Oud-korpschef Bernard Welten van Amsterdam kwam met de term caviapolitie, die uitstekend aangaf hoe serieus hij het initiatief nam. Occupyer eindigde dit jaar bij Van Dale als derde.

Belgische stoeprokers

De uitgeverij organiseert eenzelfde verkiezing in België. Bij de zuiderburen kreeg het woord stoeproken de meeste stemmen. Sinds het rookverbod op kantoren en in de horeca is het een vertrouwd gezicht: groepjes rokers die noodgedwongen buiten op de stoep een sigaret of sigaar roken. Op de tweede plaats in België staat frietrevolutie. Dit woord staat voor het protest in België tegen de langste kabinetsformatie ooit. Heen- en weerkind eindigde in België als derde. Dit is een kind dat in een vechtscheiding heen en weer getrokken wordt tussen de ouders.

Wat opvalt in beide verkiezingen is dat de politiek een stevige invloed heeft op taalvernieuwing. Dit ondanks de enorme opkomst van sociale media als Twitter en Facebook die ook een eigen vocabulaire hebben. Zo moet ik steeds vaker iets ‘liken’.

Politieke invloed

Ontvrienden was weliswaar Woord van het Jaar 2009 bij Van Dale, maar in 2010 kwam de politiek sterk terug met gedoogregering. De eerlijkheid gebiedt te vermelden dat ‘twittereren’ in 2009 volgens een andere verkiezing (die van het genootschap Onze Taal) Woord van het Jaar was. Maar dit jaar kozen de leden van Onze Taal voor ‘weigerambtenaar’. En dan zijn we toch weer terug bij de politiek.

Klaas

Pr-lek

Bij de loodgieter thuis lekt de kraan. Een uitdrukking die de meeste mensen wel kennen en ook herkennen. Zijn kinderen van leraren en schooldirecteuren niet vaak slecht opgevoed? En kan het huis van menig schilder niet een likje verf gebruiken?

Er bestaat eigenlijk geen overkoepelend woord voor de professional die in zijn eigen leven niet in staat lijkt om de adviezen na te leven die hij beroepshalve geeft. Daarom roept Onze Taal op om per e-mail suggesties op te sturen, zodat we deze mensen voortaan met één term kunnen aanduiden.

Practice what you preach

Deze actie van Onze Taal ga ik nauwlettend in de gaten houden. Want de winnende inzending levert een belangrijke nieuwe pr-term op. Het gaat hier namelijk om ‘PRactice what you PReach’. Je kunt maar één keer de eerste indruk maken. Een slordige presentatie tast de geloofwaardigheid aan en vormt een vervelend pr-lek. De tuin van de hovenier, de auto van de garagehouder, de website van de websitebouwer, ze zijn allemaal het visitekaartje van hun respectievelijke bedrijven.

Omdat ik verwacht dat de term vaak gebruikt gaat worden in de pr, hier alvast mijn bijdragen: PRoloos of PRoleeg. Iemand andere suggesties?

Ben

Google Translate-vermaak

Jalalalala, jalalalala
Ik ben gekomen om u oheo,
je was verlegen oheo.
Loop de hele dag oheo,
oheo voordat ik je iets vragen.

Klinkt bekend in de oren? Of niet? Dit stukje tekst is geïnspireerd op ongeëvenaarde poëzie van misschien wel ’s lands bekendste ‘zanger’: Frans Bauer. Maar wat klopt er dan niet? Dat zal ik je vertellen: de tekst is ten prooi gevallen aan het vertaalmonster dat schuilgaat onder de naam ‘Google Translate’.

Geknipt, geplakt en geschoren
Ik ben zelf tekstschrijver bij LVTPR. Ik zie dan ook dagelijks vele teksten voorbij komen. En ja, daar zitten er ook bij die zijn gekielhaald door het Google-schip. Oftewel: Nederlandse teksten die rechtstreeks zijn geknipt, geplakt en geschoren in Google Translate. Het is soms zelfs zo erg dat inhoud van de vertaalde versie in de verste verte niet meer communiceert wat er in het origineel stond.

Ik geef toe: zelf gebruik ik Google Translate ook. Al is dat vooral om een beeld te krijgen van langere artikelen in een taal als het Spaans. Het meest schokkende is echter dat ik hier en daar tekst gepubliceerd of uitgestuurd zie worden die rechtstreeks uit Google Translate lijkt te komen. Webteksten of persberichten brengen zo ineens een heel andere boodschap over. Laat staan dat ze grammaticaal en tekstueel boordevol fouten zitten.

Bestaansrecht
Toch stelt het foutenfestival van de heren van Google me ook gerust. Het betekent namelijk dat onze baan als tekstschrijvers voorlopig nog voldoende bestaansrecht heeft. Een tekst is namelijk niet door een computer te vertalen. Zeker niet als het dezelfde boodschap moet communiceren. Daarom denken wij breder en laten we soms te krampachtig vertaalde zinnen los. Zo klopt het tekstueel en grammaticaal weer. En blijft de kracht van de over te brengen boodschap behouden. Want dat is uiteindelijk waar het om draait: een foutloze en duidelijke tekst die de doelgroep raakt. En dat kan alleen een mens. Of Frans Bauer uiteraard.

Oh, en mocht je je afvragen hoe de krom vertaalde Frans Bauer-tekst is ontstaan? Dat is een kwestie van tweemaal zijn proza heen en weer vertalen in de Google Translate-machine. Van het Nederlands naar het Engels en weer terug. Dat levert soms bijzonder grappige resultaten op, zeker voor ‘taalnerds’ zoals ik.

Michel

En rap een beetje...

Rapmuziek is de kraamkamer van neologismen. Sommige taalpuristen hebben het liever over het afvoerputje van de taal. Maar dat is persoonlijk.

Duidelijk is dat veel nieuwe woorden van jongeren tot ons komen via rapmuziek. Zeer lokaal gebruikte termen, woorden en uitdrukkingen krijgen via de rapmuziek opeens een groter publiek. Maar voor de mensen die niet meer dagelijks op een middelbare schoolplein hangen, zijn deze ontwikkelingen lastig bij te houden. Als je dat toch wilt, omdat je taal leuk vindt of als je je eigen kinderen nog wilt begrijpen, is een overzicht met uitleg onontbeerlijk.

Rapwoordenboek
Een rapwoordenboek lijkt dan ook gat in de markt. Rapteksten zijn wel te vinden op internet, denk aan songlyrics.com of songteksten.net, maar een verklaring bij de woorden ontbreekt. Wat betekent bijvoorbeeld: ‘ik boss rijms’ of ‘daap’, termen die echt worden gebruikt in populaire nummers?

Goed nieuws is daarom de publicatie van het Handboek der Jeugd van rapgroep De Jeugd van Tegenwoordig. Hierin staan de teksten van deze groep mooi uitgeschreven. En ook Snoop Dogg maakt bekend dat hij zijn teksten wel in een soort ‘Doggtionary’ wil zetten.

Fo-Shizzle
Boeken als deze kunnen ouders (zoals ik) tijdens de zomervakantie weer helemaal op dezelfde golflengte brengen met hun kinderen. Maar waarom zo’n ouderwetse papieren versie? Waarom is er nog geen app voor de smartphone, de R-app? Je herhaalt het woord dat je kind net zei in je mobiele telefoon en op het scherm verschijnt de verklaring. De tijd is gekomen dat ouders niet meer achter de feiten aan hoeven te lopen. Dus rap een beetje met de R-app. Fo-shizzle.

Ben

Bullshit, onzin of nonsens?

‘Kijk op ons thuisblad voor meer informatie’. Volgens de Bond tegen Leenwoorden is dat beter dan ‘Kijk op onze homepage voor meer informatie’. De bond strijdt tegen het oprukken van buitenlandse woorden in onze taal. Geen e-mail maar netpost. Geen website maar webstek. Op een of andere manier klinkt het gekunsteld en heeft het veel weg van vechten tegen de bierkaai. Aan de andere kant hebben deze (en veel andere) initiatieven om de verengelsing, verfransing of verduitsing tegen te houden ook iets sympathieks.

We zien steeds vaker voorbeelden van leenwoorden, die de suggestie van belangrijkheid wekken. De badmeester van vroeger noemt zich volgens het Ampzing Genootschap nu Aqua Leisure Host. En wie lid is van een task force heeft vast meer status dan een lid van een werkgroep. Taalpuristen wijzen graag naar de Fransen en de Duitsers die veel zuiniger op hun taal zijn. De computer heet in Parijs ordinateur en in Berlijn is computergeheugen Speicher. Maar ook in Duitsland rukt het woord pc op en het Frans kent eveneens voorbeelden van de invloed van andere talen.

Taal leeft en laat zich niet zo gemakkelijk de wet voorschrijven. Bovendien is wat relativering op zijn plaats: niet elk buitenlands ogend woord is meteen verdacht. Neem het Franse woord boulevard. Dat komt van het Nederlandse bolwerk. Het zeer Frans klinkende mannequin is afkomstig is van het Nederlandse manneken, een Vlaamse aanduiding voor een paspop. Ze zijn geleend (officieel: ‘ontleend’) en kwamen op een goed moment weer terug. Daarnaast zijn sommige Nederlandse woorden door andere talen opgenomen. Apartheid en wildebeest zijn bekende voorbeelden. Maar iceberg, polder en skipper zijn ook puur Nederlands.

Klaas